De islam is mogelijk een van de oorzaken van delinquent gedrag van Marokkaanse jongeren. Dat oppert Corine de Ruiter, hoogleraar forensische psychologie in Maastricht die - samen met anderen - in opdracht van het ministerie van Justitie de aanpak van criminele Marokkaanse jongeren in kaart heeft gebracht. Volgens De Ruiter hebben Marokkaanse (en Turkse) jongeren een ‘achterstand in hun morele ontwikkeling’.

Zo’n achterstand is één van de factoren die crimineel gedrag kunnen veroorzaken: wetenschappelijk is aangetoond dat delinquenten vaak een verminderde gewetensfunctie, minder empathisch vermogen en minder agressiecontrole hebben. Dit minder goed ontwikkelde ‘moreel redeneren’ van Marokkaanse en Turkse jongeren is volgens De Ruiter en haar medewerkster Kim van Oorsouw te verklaren uit de islamitische achtergrond van deze minderheidsgroepen.

‘Binnen de islam ligt de nadruk op gehoorzaamheid aan en respect voor de ouders. Individualisme en onafhankelijkheid worden minder belangrijk gevonden - en dit zijn juist de eigenschappen die de morele ontwikkeling tot een hoger niveau kunnen brengen’, aldus de co-auteurs van het Kennisfundament ten behoeve van de aanpak van criminele Marokkaanse jongeren.

Kinderen in Nederlandse gezinnen groeien op met een ‘democratische onderhandelingsstijl’ en veel overleg met de ouders, waardoor ze leren meebeslissen. Islamitische kinderen groeien vaak op in een gezinsstructuur waarin ze ‘alleen maar bevelen moeten opvolgen’. Het empirische bewijs dat dit antisociaal of crimineel gedrag in de hand werkt, is er nog niet, maar de auteurs achten het ‘plausibel’ dat het zo werkt.

Achtergrond

Marokkaanse jongeren hebben te maken met andere achtergrondfactoren dan Turkse jongeren. Marokko is minder geïndustrialiseerd en minder democratisch dan Turkije en in Marokko hebben vrouwen minder politieke rechten, wat analfabetisme in de hand werkt, zo worden wat verschillen opgesomd.

Al met al zijn programma’s als de Glenn Mills school volgens de onderzoekers bij Marokkaanse jeugdigen dan ook ‘niet effectief om de morele rijping te vergroten, omdat repressie vaak al de dominante opvoedingsstijl is’. Veel meer heil zien ze in het aanleren van een andere denkstijl. Studies in het buitenland tonen aan dat die aanpak daadwerkelijk leidt tot minder recidive. Bekend is ook dat Marokkanen vaker dan gemiddeld lijden aan schizofrenie. Dat zou weleens te maken kunnen hebben met de veelvoorkomende neef-nichthuwelijken, aldus onderzoekster Trees Pels, die ook meewerkte aan het rapport.

Het Kennisfundament ligt ten grondslag aan het ‘Marokkanenbeleid’ dat het kabinet op dit moment ontwikkelt. Het WODC (Wetenschappelijk Onderzoeksen Documentatiecentrum) van het ministerie van Justitie heeft meerdere wetenschappers gevraagd op een rijtje te zetten wat er al bekend en bewezen is over de aanpak van jeugdcriminaliteit en antisociaal gedrag in het algemeen, en van allochtone/Marokkaanse jongeren in het bijzonder.

Uitgezocht is van welke interventies en maatregelen vaststaat dat ze echt werken. Dat zijn er maar weinig, concluderen de onderzoekers. Wat er voorhanden is aan wetenschappelijk bewijs stoelt vooral op Amerikaanse studies; onderzoek naar de werking van (buitenlandse) interventies in de Nederlandse context is dan ook hoognodig, betogen de auteurs. Zo is niet bekend of jongeren die in een justitiële jeugdinrichting geen probleemgedrag meer vertonen, die lijn na vrijlating ook vasthouden. Waarschijnlijk niet, denken de onderzoekers.

Aanbevelingen

Een belangrijke aanbeveling uit het rapport is verder dat scholen een veel grotere rol moeten krijgen bij het bestrijden van de overlast en criminaliteit van Marokkaanse jongeren. Allochtone ouders stappen minder snel dan autochtone ouders naar de (psychische) hulpverlening, mede vanwege een cultureel taboe. Voorlichting aan die ouders is daarom van groot belang, stellen de auteurs van het Kennisfundament.

‘In het signaleren is het aan te bevelen dat scholen (schoolartsen, jeugdgezondheidszorg, leerkrachten) een belangrijkere rol gaan spelen. Leerkrachten zouden bijvoorbeeld gestimuleerd kunnen worden om in hun klas te screenen op gedragsproblemen’. Er bestaat een test met eenvoudige vragen (‘Kan het kind stilzitten? Liegt het vaak?’) die probleemgedrag en gedragsstoornissen heel vroeg kan signaleren.

Wanneer allochtone ouders via de school verwezen worden naar de hulpverlening, werkt dit drempelverlagend, betogen de onderzoekers. ‘Nog beter zou het zijn wanneer de hulpverlening op of via de school aangeboden wordt. Dat zullen allochtone ouders, maar ook ouders met een lage sociaal-economische status, als drempelverlagend en minder stigmatiserend ervaren dan wanneer ze uit eigen beweging hun weg moeten vinden naar bijvoorbeeld de jeugd-GGZ’, aldus de schrijvers van het Kennisfundament.

Als ouders makkelijker de weg vinden naar de vrijwillige hulpverlening, zal de allochtone oververtegenwoordiging in de niet-vrijwillige, zwaardere hulp (Jeugdzorg, tbs) ook afnemen, is de verwachting.

Buffer

Het vergroten van de ‘sociale binding’ onder etnische minderheden kan werken als ‘buffer tegen crimineel gedrag’, denken de onderzoekers die voor het WODC hebben gewerkt. Die sociale binding kan weer worden versterkt door de sociale cohesie binnen (Marokkaanse) gezinnen te verstevigen.

‘Oudertraining kan al in de basisschoolperiode. Marokkaanse ouders blijken er moeite mee te hebben om te erkennen dat hun kind moeilijk hanteerbaar gedrag vertoont.’ Leerkrachten signaleren dit gedrag wel, reden te meer om al op school ‘preventieve interventies’ aan te bieden.

Andere bevindingen van de wetenschappers: het creëren van hangplekken voor risicojongeren werkt vaak averechts; bij het tegengaan van criminaliteit is het instellen van een avondklok niet effectief, het verbeteren van straatverlichting daarentegen wel. Lukraak meer ‘blauw’ op straat heeft geen nut, gericht extra patrouilleren op bepaalde tijden en plaatsen werkt aantoonbaar wél.

Zie ook het artikel 'Neokoloniaal gedrag Marokkanen'